Srebro
Autor: dr inż. Marta Pawłowska,
Ekspert z zakresu chemii kosmetycznej

Srebro (Ag) - metal z IB grupy układu okresowego pierwiastków. Jest zaliczany do metali szlachetnych.

Ze względu na właściwości fizyczne i chemiczne srebro, znajdują liczne zastosowanie w przemyśle czy medycynie. Srebro wykazuje silne właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze znane już od czasów starożytności. Charakteryzuje się biernością chemiczną, czyli wykazuje minimalna aktywność chemiczną a jego oddziaływanie ogranicza się do działania fizycznego. Z tego też powodu bardzo trudno wytworzyć bakteriom mechanizmy obronne.

Srebro stosowano w celu zapobiegania przed infekcjami już w Starożytnej Grecji i Rzymie.

Metaliczne srebro wykazuje silne właściwości antybakteryjne.

Właściwości lecznicze opisywał Hipokrates, a Fenicjanie przechowywali wodę i wino w naczyniach wykonanych ze srebra.

W średniowieczu używano srebra do dezynfekcji wody i konserwowania żywności, a także do leczenia oparzeń i ran.

Od XVII w. srebro używane jest do dezynfekcji wody i opisywane jest jako uniwersalny środek leczniczy.

W XIX wieku marynarze podczas długich wypraw umieszczali srebrne monety w beczkach z wodą i winem, by zachowały świeżość.

W 1901 r. opisano pierwszy raz użycie koloidu srebra jako wewnętrznego środka antyseptycznego.

Podczas I Wojny Światowej związki srebra były używane w celu zapobiegania infekcjom, zanim pojawiły się antybiotyki. Do tego celu używano najczęściej roztworu azotanu srebra, a potem kremu zawierającego sól srebrową sulfadiazyny, który stosowano głównie na oparzenia.

Od końca XIX w. używano 1% roztwór azotanu srebra AgNO3 jako środek antyseptyczny do przemywania oczu noworodków.

W roku 1920 FDA (Food and Drug Administration) zatwierdziła używanie koloidów srebra jako środka antybaktryjnego.

W roku 2012 BNF (The British National Formulary) wymienia 40-95% azotan srebra jako środek do zewnętrznego stosowania roztworu na brodawki czy ziarniaki, natomiast 1% roztwór sulfadiazyny srebra wymieniano jako dobry środek do krótkotrwałego leczenia oparzeń czy odleżyn.

Srebro i związki srebra używane są od wielu lat, głównie wykorzystywane jest jego działanie antybakteryjne zarówno w medycynie jak i kosmetyce.

Wiele narzędzi chirurgicznych jest pokrywane srebrem, także przyrządy służące do dializy (np. cewniki), wszędzie tam gdzie jest konieczne zmniejszenie ryzyka zakażeń bakteryjnych

Najlepszy efekt działania srebra uzyskuje się, gdy jest ono w postaci nanocząstek, wtedy wzrasta jego powierzchnia aktywna i zdolność oddziaływania na mikroorganizmy.

Stosunek powierzchni nanocząstek do ich masy jest wysoki, podobnie ich zdolności do wiązania.

Unikatowa technologia Axonnite pozwala na otrzymanie nano cząstek w sposób fizyczny co zapewnia całkowitą czystość chemiczną uzyskiwanego nano materiału. Średnia wielkość cząstki Axonnita Silver wynosi 2-4 nm.

W przeciwieństwie do form jonowych, nanocząstki Axonnite są otrzymywane metodami fizycznymi, dlatego cechują się bardzo wysoką czystością chemiczną.

Mechanizm antymikrobowy jest bardzo złożony i wielokierunkowy dlatego jest prawie niemożliwe wytworzenie przez bakterie odporności czy mechanizmów ochronnych na działanie nanosrebra Axonnite Silver.

Działanie Axonnite Silver nie polega na reakcji chemicznej, tylko między innymi na zdolności przenoszenia bądź magazynowania tlenu atomowego lub poprzez oddziaływanie bielektryczne. Zaobsorbowany tlen tworzy wgłębienia (pory) w błonach komórkowych przez co zmniejsza się ich grubość a tym samym przepuszczalność, co z kolei prowadzi do ich śmierci ze względu na zwiększone oddziaływanie szkodliwych czynników ze środowiska zewnętrznego.

Srebro reaguje z peptydoglikanami (mureiną) ściany komórkowej, co uniemożliwia oddychanie.

Ponieważ komórki zwierzęce nie posiadają tego składnika (mureiny), srebro nie ma możliwości oddziaływania na nie w ten sposób. Dlatego nie ma możliwości wywołania szkodliwego efektu nanosrebra na komórki człowieka.

Axonnite Silver powodują również syntezę reaktywnych form tlenu i niszczenie komórek poprzez generowanie wolnych rodników, które niszczą błony komórkowe (Kim 2007).

W roztworach wodnych srebro ma zdolność absorpcji tlenu, który reaguje z grupami tiolowymi ścian komórkowych bakterii i wirusów, usuwając z nich atomy wodoru. W wyniku tego, wytwarzane są przez atomy siarki wiązania typu -S-S-. Prowadzi to do obumierania komórek, ponieważ zostają zablokowane kanały łańcucha oddechowego w błonach komórkowych.

Kolejnym z mechanizmów inaktywowania bakterii w kontakcie z Axonnite Silver jest zdolność do wiązanie srebra z DNA bakterii co hamuje replikację, a tym samym uniemożliwia rozmnażanie komórek czy syntezy białek, ponieważ w takim przypadku inne enzymy są inaktywowane.

Jednocześnie komórki ssacze są zdolne do fagocytowania nanocząstek i degradacji dzięki lizosomom i obniżają ich toksyczność. To odpowiada za wybiórcze działanie Axonnite Silver umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie tkanek a jednocześnie zabijanie komórek bakteryjnych.

Działanie przeciwzapalne:
-inhibitowanie czynników prozapalnych
-aktywacja apoptozy w komórkach zapalnych bez indukcji na zdrowe komórki (Bhol 2005)

W grudniu 2013 r. European Commision and SCENIHR (Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks) wydała opinię na temat nanosrebra w której zebrano dostępne badania dotyczące nano cząsteczek srebra.

Z przeprowadzonego przeglądu literaturowego nie znaleziono informacji, że srebro w jakiejkolwiek postaci a tym bardziej nanosrebro ma negatywny czy toksyczny wpływ na organizm człowieka i jego działanie ogólnoustrojowe.

Badaniach In vivo nie wykazały toksyczność nanosrebra.

Przeciwbakteryjne właściwości srebra z powodzeniem wykorzystane są w przemyśle kosmetycznym.

1. J. Ind Microbiol Biotechnol 2006;33(7):627-34
2. Lett Appl Microbiol 2009;49(2):147-52
3. Prog Med Chem, 31, 351–71.
4. BNF 2011
5. Journal of Nanobiotechnology 2012 10:14. doi:10.1186/1477-3155-10-1
6. Toxicology 291(1-3), 65-72, 2012

Powyższy tekst jest utworem w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 23
lutego 1994 r. Nr 24 poz.83 z późn. zm.) – podlega ochronie prawnej przewidzianej w tejże ustawie. Prawa autorskie do
powyższego tekstu przysługują firmie Nano-Tech Polska, Sp. z o. o. sp.k., ul.Grzybowska 16/22 lok 177, 00-132 Warszawa. W
związku z powyższym żadna z części tego dokumentu nie może być kopiowana lub przekazywana nieupoważnionym osobom
trzecim bez pisemnej zgody właściciela utworu, firmy Nano-Tech Polska, określającej zakres wykorzystania tekstu.